Gospodar oluje : probijanje olujnog zida džemom od smokava

 

 „Gospodar oluje“ je započeo od obimnog scenarija, čiju je okosnicu činio odnos između dede i unuka, pritom deda pravi džem od smokava, a unuk ga uspešno plasira u Americi, da bi se transformisao u distropijsku viziju sveta, građenu na antičkim i anglosaksonskim mitovima i kalio u dogotrajnom snimanju (2018-2025.) , menjao ime od “The Islander” u “Storm Rider: Legend of Hammerhead” da bismo na kraju dobili  jedan od najambicioznijih regionalnih filmskih projekata u poslednjoj deceniji — prvi istinski holivudsko‑srpsko‑hrvatski naučno‑fantastični spektakl, sniman na atraktivnim lokacijama širom Jadrana i Srbije, sa evropskom glumačkom ekipom i ozbiljnim produkcijskim ambicijama. Pri tome smokva se javlja kao moćan simbol, počev od Biblije. U starim kulturama Mediterana smokva je bila znak plodnosti, života i obilja. U književnosti i filozofiji smokva često označava skrivanje istine iza lišća

 

Scenografija je zadivljujuća, što od prirodno atraktivnih lokacija, pa do briljantnog upliva kompjuterske nadogradnje. Svet je vizuelno i konceptualno vešto osmišljen — postapokaliptični Mediteran daje svež, regionalno prepoznatljiv identitet. Film je sniman je na sledećim lokacijama: Braču, Hvaru, Kornatima, Pagu, Splitu, Vodicama i Dubrovniku, uz dodatak beogradskih lokacija poput Kalemegdana i tunela ispod Tašmajdana, koje su pretvorene u futurističke, postapokaliptične ambijente. Mediteranski pejzaži donose vizuelnu snagu — kombinaciju sirovog kamena, mora i neba idealno plešu sa tonom filma. Beograd kao distopijski element predstavlja neočekivano efektan kontrast.

Radnja je smeštena tri veka nakon Velikog potopa, u svet razlomljen na ostrvca okružena večitom, neprobojnom električnom olujnom barijerom, a ulazak u nju plaća se smrću. Centralna mitologija vrti se oko Argosa, jedine tvrđave-civilizacije kojoj se može prići samo prolaskom kroz smrtonosna iskušenja zvanа „Jahanje oluje“.  Argos je utvrđena gradska država (fortified city‑state) i jedino poznato sigurno utočište za preostale stanovnike.

U toj svoj postapokaliptičkoj  alegoriji oduševilo me je pojavljivanje radio prijemnika, lampaša, usađenog u crnu, lakiranu drvenu kutiju, koji i dalje uspešno rabim u svom šumadijskom kastlu.

Za nepopravljive pustolove i putnike, film je prepun tiponima. Kao jedan od najbitnijih ispostavlja se lokaciji bivše JNA podzemne vojne baze, na ostrvu Vis. Upućeni će lako prepoznati , napuštene podmorničke tunele i vojnu infrastrukturu. Najverovatnije se radi o tunelu „Jastog“ – podzemnom doku za torpedne čamce i manje podmornice,  a nije nemoguće da su neke scene snimane i  ARK „Vela Glava“ – ogromnoj podzemnoj komandnoj bazi.

Argos je pod kontrolom Besmrtnih utemeljitelja (The Founders) — elitne vladajuće grupe koja drži monopol nad znanjem o poreklu sveta. Grad materijalizuju Dubrovnik i Beogradska tvrđava. Vladari tvrđavom održavaju mit da je oluja božanska barijera, koju niko ne sme da pređe, jer neminovno strada. Argos predstavlja poslednji bastion „civilizacije“, kombinaciju tvrđave i teokratskog grada, centar političke moći i glavni centar za kontrolu stanovnika ostrva.

 Povremeno se organizuju trke, u kojim ekipe sa ostrva (setimo se nekadašnjih “Jadranskih susreta” ukrštaju energije ne bi li pobedili). Pobednik dobija zaštitu, a pobeđeni biva raseljen sa svoga ostrva. Ko prekrši pravila biva eliminisan na određeni vremenski period. Kada je ovo utvrđenje u pitanju javljaju mi se tri asocijacije: Rosdos, Valeta i Kamelot. Rodos je bio ostrvska tvrđava sa jakim fortifikacionim sistemom i strateškim položajem, okružen morem i zamišljen kao kapija civilizacije. Ogromni Kolos sa Rodosa simbolično je čuvao ulaz — kao što olujni zid u filmu čuva i odvaja Argos od spoljnog sveta. Valeta je, pak, jedan od najbolje planiranih utvrđenih gradova u istoriji finansirana iz evropskih pristupnih fondova i nevladinih organizacija (vitezovi Sv. Jovana), moćna struktura napravljena kao bastion, štit od napada Osmanlija.. Grad je sagrađen da izdrži opsade, sa više zaštitnih prstenova i sistemom neprestanog nadzora. U filmu, Argos je prikazan kao centralizovana tvrđava, sa složenom unutrašnjom organizacijom i strogo kontrolisanom populacijom. Kamelot je kao idealizovani rizort civilizacije, idilično mesto reda i simbol pravde, ali i misterije. U “Storm Rider-u”, Argos ima sličnu auru: stanovništvo veruje da je to jedina sigurna tvrđava, a verovanje se održava mitovima koje šire Besmrtni utemeljitelji. Argos, kao i Kamelot, ima elitnu upravljačku kastu i aureolu polubožanske legitimnosti. Argos, međutim značajno razlikuje što se ne očekuje napad spolja, već samo održavanje statusa kvo, a oluja je brana penetracije spoljnih uticaja na tvrđavu.

 

sa novinarske projekcije

Glavni junak, Neb (Marko Ilso) i pobunjenici dovode u sumnjaju u takvo ustrojenje i odlučuju da se zapute u srce oluje, kako bi otkrili šta se zapravo krije iza nje — što direktno predstavlja izazov autoritetu Argosa. Zajedno sa devojkom Anom (Ivana Dudić) on kreće u potragu za istinom, otkrivajući dugo skrivane tajne o „besmrtnim gospodarima“ koji kontrolišu preostalo čovečanstvo. Porodična nit (odnos Neba i dede) donosi emotivnu dubinu i odmak od klasičnog SF spektakla. Muzika Liora Rosnera ima epski zamah, oscilirajući između mističnog i herojskog, dobro podupirući vizuelni spektakl.

Celim tokom filma ponavlja se jedna mantra: “Amor fati”, latinski izraz koji označava „ljubav prema sopstvenoj sudbini“, tj „prihvati sve što ti se događa“. Pojam je utemeljen u stoicizmu. Fridrih Niče,  ga je koristio kao ideal: da čovek prihvati sve što mu se dešava — dobro i loše — kao nužan deo svog puta, bez žaljenja i bez otpora.

On bi mogao da objasni i ponašanje građana mnogih država danas koji trpe represiju. Ovaj izraz konceptualno se savršeno uklapa u temu filma, jer priča prati likove koji žive u represiji Foundersa, prihvataju „sudbinu“ koju im društvo nameće, da bi je na kraju odbili i izabrali svoj put uprkos prisutnom strahu i opasnosti.

U kontekstu filma, „amor fati“ bi simbolizovao Nebovu sposobnost da prihvati svoju ulogu (vizije, munja, promena sudbine sveta), hrabrost da uđe u oluju, čak i ako sudbina deluje neizbežna, suočavanje s istinom i prihvatanje posledica sopstvenih postupaka. Ovo simboliše I duhovnu osovinu Nebove transformacije — ljubav prema sudbini, ali u aktivnom, ničeovskom smislu: “Prihvati ono što ti je dato, ali se ne plaši da ga nadmašiš.”

Ako bismo film poredili sa “Dinom”  tema je zajednička: pobuna protiv sistema i otkrivanje skrivene istine, postojanje vladara , elite koja kontroliše informacije. Oba filma imaju strukturu modernog mita: herojsko putovanje, zabranjenu teritoriju, tajnu sveta, sukob sa moćnim sistemom.

Mane su uglavnom tipične za „velike snove sa ograničenim resursima“: previše priče, voice-over i preteranа ekspozicijа. Doima se da ga je trebalo dekantirati pre prikazivanja. Da prodišе. U prvoj trećini film povremeno deluje previše objašnjavajuće. Scenario se povremeno previše klati između lične priče i velikog svetskog narativa, pa ritam ume da bude neujednačen. Pojedini dijalozi deluju didaktično, naročito u momentima kada se objašnjava istorija sveta. Povremeni diskontinuiteti u akcentima i stilovima glume vidljivi su zbog mešanja glumaca iz različitih glumačkih škola. Previše tvistova i otkrića u jednom filmu — ponekad zbunjuje i oseća se pretrpano. Neke scene nose televizijski, a ne filmski ritam, verovatno zbog budžetskih ograničenja.

Akcione scene su energične i pregledne. Mitološki i distopijski motivi harmonično su uklopljeni. Tempo u drugoj polovini filma se lepo ubrzava. Emocionalna dinamika između glavnih mladih likova mogla je biti snažnije izražena.

Kao, što na početku napomenuh, film je utemeljenje pronašao u jednoj priči iz detinjstva uspešnog biznismena i producenta Neba Čupina (Neb Chupin). Njegovo odrastanje uz dedu u Dalmaciji, poslužili su kao glavna inspiracija za priču i svet filma, pa i glavni junak nosi njegovo ime – Neb. Posebnu emotivnu liniju čini odnos između Neba i njegovog dede, kog tumači proslavljeni škotski glumac Džejms Kozmo (James Cosmo), a koji je direktno inspirisan stvarnim odnosom autora sa dedom Božom.

Priča o brendu “Dida Boža” je gotovo filmska – spoj mediteranske tradicije i modernog globalnog marketinga. U Dalmaciji, blizu mesta Sukošan, porodica je počela da pravi tradicionalne proizvode od voća: džemove, namaze i sušene plodove. Inspiracija je bio „dida“ – deda Boža, simbol starog dalmatinskog domaćina. Kompanija Hermes International odlučila je da od lokalnog proizvoda napravi premium brend. Brend je ubrzo stigao na police američkih prodavnica zdrave hrane.

Režiju potpisuje spsko-hrvatski dvojac Zoran Lisinc (Srbija) i Domagoj Mažuran (Hrvatska). Zoran Lisinac ("Toma") kaže:

“Nisam žanrovski monogaman. Moj holivudski menadžer ima problem s tim. Žanr kojim smo se bavili ima ogromnu globalnu publiku. Mi smo ga u šali nazvali „Calamari Sci-Fi“, kao omaž starim špageti-vesternima – filmovima koji su često nastajali daleko od Amerike, ali su imali univerzalni mitološki karakter i obraćali se publici širom sveta.”

 

Uloge tumače glumci pristigli iz Danske, Engleske, Škotske, Srbije, Hrvatske, Francuske i još nekoliko zemalja: James Cosmo, Caroline Goodall, Marco Ilsø, Sara Sofie Boussnina, kao i Goran Bogdan, Sergej Trifunović i Ivana Dudić.

• James Cosmo (Game of Thrones), donosi stabilnost priči — njegova figura dede ima težinu i toplinu,
• Marco Ilsø (poznat po „Vikinzima“) dobro nosi akcioni teret filma,
• ·Caroline Goodall (Schindler’s List) je protivteg koji stabilizuje radnju i predstavlja most između dve sukobljene strane,
• Sara Sofie Boussnina (Dune: Sisterhood) nadoknađuje prazninu izazvanu stradanjem Ane.

 

Prefiks holivudski ovde može da zavara, jer se ne radi, iza monumnetalinih kulisa, o trkama svojsvenim Pobesnelom Maksu (mada tako na prvi pogled  deluje), nego o metafori, o snoviđenju, iza koje se plasiraju neke velike i večne istine. Reditelji Zoran Lisinac i Domagoj Mazuran pokušali su da spoje holivudski spektakl sa balkanskom emotivnošću. Film nosi ozbiljnu ambiciju da regionalni SF podigne na novi nivo. „Gospodar oluje“ je hrabar, vizuelno raskošan i emotivno motivisan projekat — istovremeno omaž detinjstvu autora i ambiciozan pokušaj da se regionalni film pozicionira na globalnoj sceni.

Svakako  ovde je centralna tema projekcija moći koja zaslepnjuje i parališe podanike, manipuliše, otklanja mogućnost pobuneе. Film, svakako, nosi svoje mane, ali njegove vrline su upečatljivije: vizuelni identitet, isfantazirana mitologija i snažan emocionalni okvir. Ako volite SF svetove, mitologiju, avanturu i jadranske pejzaže — ovo je film koji vredi pogledati, naročito kao primer regionalne produkcije koja se usuđuje da sanja naveliko, ali kao što napomenuh ne očekujte kopiju holivudske produkcije, već evropski, autorski pečat.